Blog: Nabijheid in tijden van corona (58)

Vrijdag 22 mei

Bij Hemelvaart moet ik altijd denken aan dat bijzondere schilderij van Salvador Dali, ‘De hemelvaart van Christus’.

Dalí schilderde dit werk in 1958. Jezus bevindt zich recht boven de kijker, we kijken op zijn voetzolen. Die zijn niet helemaal schoon, wat Dalí’s manier is om te laten zien dat Jezus niet neerdaalt maar echt opstijgt – hij heeft al een tijd op aarde doorgebracht en heeft net nog op die aarde gelopen.
Jezus’ gezicht zien we niet, wel het gezicht van Gala, de vrouw van Dalí. Waarom ze huilend is afgebeeld: daarover is men het niet eens.

Dalí kreeg, naar eigen zeggen, de inspiratie voor dit schilderij door een ‘kosmische droom’, acht jaar eerder. Hij wilde Jezus laten opstijgen naar de kern van een atoom, die eerder op een zonnebloem lijkt… Dalí gaat in zijn schilderij uit van een zekere natuurwetenschappelijke letterlijkheid. Het opstijgen van Jezus naar een atoom: ook al zien we dat niet meteen voor ons, er lijkt weinig symbolisch aan.

Verder denkend over theologische letterlijkheid die vooral voorbehouden is aan het meer orthodoxe protestantisme (katholieken hebben over het algemeen geen enkele moeite met het allegorisch lezen van de bijbel) moest ik weer aan Annie M.G. Schmidt denken en wat zij hierover schrijft in ‘Wat ik nog weet’. In dit boekje vertelt zij over haar jeugd als domineesdochter in het Zeeuwse Kapelle.

Haar vader, de hervormde dominee Schmidt, was zo orthodox nog niet. In elk geval vond hij de discussie over de sprekende slang die in 1926 woedde in de Gereformeerde Kerken totale onzin. Zo schrijft Annie erover in het verhaal ‘Hond’:

“Als mijn vader aan het ontbijt boven zijn kerkeblad rood werd van ergernis, dan zei m’n moeder voorzichtig: ‘Slang?’ ‘Ja. Ze zijn stapelgek,’ antwoordde hij. Er woedde in die tijd in kerkelijke kringen een hevige strijd over de vraag of de slang in het paradijs werkelijk had gesproken. ‘Trek het je maar niet aan,’ zei m’n moeder. ‘Je zou toch met het kind naar de Schelde gaan?’ Hij klaarde helemaal op. Veel contact mocht ik met m’n vader niet hebben, daar zorgde ze wel voor, maar als het mooi en warm was in de vakantie, dan mochten we naar de Schelde op de fiets met de hond.
M’n vader had een ouderwetse herenfiets met een opstapje. Hij rende eerst een eind naast de fiets en sprong er dan op via het opstapje. Ik had een klein damesfietsje en de hond liep tussen ons in.
De Westerschelde. Een prachtige zilveren stroom tussen Zuid-Beveland en Zeeuws-Vlaanderen. Geen strand. Een hoge groene dijk. Het was er doodstil. Niemand op het eiland kwam op het idee om daar te gaan zwemmen.
We legden onze fietsen tegen de dijk. We legden onze kleren ernaast. Ik had een klein rood badpakje, mijn vader droeg een lange zwarte zwembroek tot over z’n knieën, met een wit koordje en een split die hij voortdurend angstig dicht hield. We moesten met blote voeten over zwarte glibberige klei lopen om in het water te komen. Hier en daar staken bobbelige groene eilandjes boven het water uit, glad en groen. De schorren.
Echt zwemmen konden wij niet. Het was meer pootjebaden en plonzen tussen de glibberige schorren. Daarna gingen we onder aan de dijk zitten naast de fietsen en de kleren en keken uit over de Schelde. Altijd grijs, altijd nevelig, hoewel de zon scheen. In de verte voer een dromerig schip voorbij.
Ik besloot het onderwerp ‘slang’ aan te snijden, eigenlijk om hem uit zijn tent te lokken.
‘Slangen praten natuurlijk niet,’ zei ik. ‘Maar de rest van het verhaal over Adam en Eva in het paradijs, is dat dan werkelijk gebeurd?’
‘Je weet best hoe ik daarover denk,’ zei hij.
‘Niet echt gebeurd dus? Zijn al die verhalen sprookjes?’
‘Nee nee, geen sprookjes. Mythen zijn het.’
‘Wat zijn mieten’ (want zo verstond ik het).
Hij nam een stok en schreef in de zwarte klei met grote duidelijke letters: MYTHEN.
Nog voor we ons hadden aangekleed waren de letters weggespoeld. Eigenlijk hadden ze er moeten blijven staan voor eeuwig en voor iedereen.”

Ik sluit me graag bij Annie aan!

Ds. Marieke Fernhout

Er zijn nog geen reacties.

Geef een reactie

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.